Odkrywanie

Imperium Karola Scheiblera

23/06/2013

W 1870 roku w Łodzi pojawił się Karol Scheibler – doświadczony fabrykant, który rozbudował okolicę Księżego Młyna. Swoją działalnością zapewnił Łodzi czołowe miejsce w Europie jeśli chodzi o przemysł włókienniczy. Był twórcą prawdziwego przemysłowego imperium, w skład którego wchodziły tzw. Centrala przy Wodnym Rynku, kompleks Księżego Młyna oraz zabudowa biegnąca wzdłuż obecnej ulicy Tymienickiego aż do ulicy Piotrkowskiej, o łącznej powierzchni około 500 ha.

Najpierw Scheibler uruchomił pierwszą przędzalnię bawełny przy Palcu Zwycięstwa 1, która stała się centralą jego imperium. Później, dzięki wcześniejszemu zgromadzeniu zapasów bawełny nie tylko utrzymał swoją produkcję w czasie kryzysu jak i sprzedał ją po zawyżonej cenie, dzięki czemu dorobił się sporego majątku. Wybudował przy Placu Zwycięstwa domy robotnicze dla swoich pracowników oraz kupił manufakturę Karola Wendischa, zburzył ją i wybudował na jej terenie ogromny budynek przędzalni z całym zespołem fabrycznym, w skład którego wchodziły m.in.: tkalnia wyrobów bawełnianych, gazownia, farbiarnia, bocznica kolejowa, a także straż pożarna. Powstały wtedy również osiedle domów familijnych, szkoła, szpital oraz boisko piłkarskie.

Wejście główne do dawnej przędzalni Scheiblera
Domy robotnicze na Księżym Młynie
Dawna szkoła na Księżym Młynie

Zespół fabryczny Karola Scheiblera stanowił prawdziwy przełom w architekturze przemysłowej a budynek przędzalni, ze względu na swoje rozmiary, styl architektoniczny i nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne, stał się wzorem dla wielu późniejszych projektantów fabryk. Dziś zabytkowa przędzalnia Scheiblera i budynki jej towarzyszące tworzą osiedle, na którym możemy zamieszkać. Do dyspozycji mamy „lofty u Scheiblera” lub jeśli jesteśmy w Łodzi tylko przejazdem klimatyczne apartamenty hotelowe Loft Aparts. Na terenie kompleksu znajduje się także część rekreacyjna z alejkami spacerowymi i malowniczym stawem. Wnętrza zachowały swój unikalny, postindustrialny charakter, zachowano w nich zabytkowe elementy konstrukcji i fragmenty instalacji. Lofty Scheiblera to prawdziwe „miejsce z duszą” i dobry przykład na to, jak można świetnie wykorzystać niszczejące budowle przemysłowe, przystosowując je do współczesnych potrzeb ludności, jednocześnie zachowując przy tym kawałek historii. 

Lofty u Scheiblera

Około roku 1890 Karol Scheibler wybudował przy ulicy Fabrycznej kompleks magazynowy. Niektóre budynki kompleksu zostały zrewitalizowane, noszą teraz nazwę Textorial Park a mieszczą się w nich biura. Cała powierzchnia biurowa tego kompleksu wynosi 11 613 m².

Textorial Park

Parę lat później, przy ulicy Kilińskiego 187, powstała tkalnia bawełny zwana nową tkalnią. W latach 80. odwiedził ją papież Jan Paweł II dlatego do dziś przez niektórych potocznie zwana jest „tkalnią papieską”. Niestety budynek z roku na rok niszczeje coraz bardziej i na razie nic nie zapowiada aby miało się to zmienić.

Kolejny kompleks fabryczny Scheiblera mieścił się przy ulicy Tymienieckiego, niedaleko Piotrkowskiej, i zawierał bielnik, farbiarnię oraz wykończalnię.  W 1910 roku wybudowano tu też przepiękną secesyjną elektrownię według projektu Alfreda Frischa. Dwa budynki przy ulicy Tymienieckiego 3 zostały już poddane rewitalizacji. Powstało w nich centrum kultury i przedsiębiorczości o nazwie Art_Inkubator.

Widok z okna  Art_Inkubatora

W 1921r. Karol Scheibler swoje imperium połączył z fabryką Ludwika Grohmana i wszystkie zespoły fabrykantów nosiły od tej pory nazwę Zjednoczonych Zakładów K. Scheiblera i L. Grohmana S.A. Po 1962r. zmieniono nazwę na Zakłady Przemysłu Bawełnianego Uniontex. Po 1989 roku zakłady nie radziły sobie na konkurencyjnym rynku i zabytek z biegiem czasu popadał w coraz większą ruinę aż w roku 2001 ogłoszono upadłość zakładów.

Łącznie Karol Scheibler stworzył trzy ogromne zespoły fabryczne, składające się na prawdziwe włókiennicze imperium. Jego przedsiębiorstwo było największe wśród przedsiębiorstw włókienniczych w Królestwie Polskim i objęło teren od ulicy Piotrkowskiej po granicę Widzewa, a jego łączna powierzchnia wynosiła ponad 500 ha, co zajmowało mniej więcej 14% ówczesnego terytorium miasta. Wszystkie obiekty fabryczne jako pierwsze w Łodzi zostały powiązane systemem bocznic kolejowych o długości ok. 5 km od linii kolei żelaznej fabryczno-łódzkiej. Pozostałości po jego działalności są jednak zdecydowanie większe ponieważ poza działalnością włókienniczą Scheibler wybudował również cały zespół rezydencji pałacowych: pałac rodziny Scheiblerów (obecnie Muzeum Kinematografii w Łodzi), pałac przy ulicy Piotrkowskiej (obecnie Politechnika Łódzka) oraz pałac na rogu ulic Przędzalnianej i Emilii (obecnie oddział Muzeum Sztuki).

W 2015 Księży Młyn został uznany pomnikiem historii. Gorąco zachęcamy do zaglądania w okolice kompleksu Karola Scheiblera oraz do poznawania zarówno całej architektury jak i fascynującej fabrykanckiej historii.

Tekst i zdjęcia: Marta Ostrowska

Źródło do tekstu:

historia_pl

http://fabryki-lodz.manifo.com/fabryka-scheiblera